Γράμμα του Γιάννη Δημητράκη
Μου ζητήθηκε από συντρόφους να πω τη γνώμη μου σχετικά με το θεσμό της φυλακής αλλά και για τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν περίπου στις 23/4/2007, δηλαδή όσον αφορά τις εξεγέρσεις που έγιναν.
Ανάμεσα σε πολλά άλλα μου τέθηκε και το ερώτημα με το τι δυσανασχετώ και τι με κάνει να αντιδρώ μέσα στη φυλακή. Δεν έχω μια απάντηση που να αναφέρεται σε επιμέρους τομείς προβληματικούς ή μη, σχετικά με την λειτουργία ενός σωφρονιστικού καταστήματος. Η ίδια η ύπαρξη της φυλακής και η εφαρμογή του εγκλεισμού ενός ατόμου για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα ως τιμωρητική μέθοδος καθώς αυτή είναι η πραγματικότητα και όχι ο σωφρονισμός ή η ηθική ανάπλαση του κρατουμένου ώστε να επανενταχθεί στους κόλπους μιας κοινωνίας με τις οποίες λογικές βέβαια και τους υποκριτικούς ισχυρισμούς των υπευθύνων για την διατήρηση της ασφάλειας και της τάξης και πάλι απορρίπτω είναι αυτή που με αηδιάζει και με βρίσκει μπροστά της σαν αντίπαλό της.
Παρ’ όλο αυτά αν έπρεπε να ξεχωρίσω κάποιο φαινόμενο το οποίο με ενοχλεί πέρα από τον ίδιο τον εγκλεισμό και τη στέρηση της ελευθερίας μου το οποίο είναι και το μείζον αυτό θα ήταν η συμπεριφορά της πλειονότητας των κρατουμένων απέναντι στην κάθε υπηρεσία των φυλακών, η οποία κατά κόρον διακατέχεται από δουλικότητα, υποταγή και συμβιβασμούς. Μειοψηφία αποτελούν τα άτομα που κρατούν ψηλά το κεφάλι, αντιδρούν, παραμένουν απείθαρχοι και στέκουν αλύγιστοι μπροστά στους ομολογουμένως παντοδύναμους μηχανισμούς καθυπόταξης που έχει στη διάθεσή της η φυλακή. Οι περισσότεροι υπό την απειλή εξοντωτικών κυρώσεων, γιατί με αυτές αμείβονται όσοι εξεγείρονται διαλέγουν τον δρόμο του συμβιβασμού και της σιωπής. Επιλογή που για μένα είναι κατανοητή καθώς πραγματικά η φυλακή έχει στη κατοχή της ένα πολυποίκιλο οπλοστάσιο για να εξουδετερώνει και να συνθλίβει άτομα τα οποία θεωρεί εχθρούς και επικίνδυνους για την εύρυθμη λειτουργία της. Αν στοχοποιήσει κάποιο κρατούμενο, τότε αυτός έχει να αντιμετωπίσει μια λυσσαλέα επίθεση η οποία εκφράζεται με πειθαρχικές ποινές, που στο απώτερο μέλλον θα του στερήσουν την άδεια και την αναστολή του ή τη στέρηση εργασίας ώστε να μειώσει το χρόνο εγκλεισμού του. Άρα μιλάμε για παράταση και συνέχιση της ποινής από τους υπεύθυνους της φυλακής μέχρι το σημείο ακόμα ο κρατούμενος τελικά να απολυθεί έχοντας εκτίσει όλα τα χρόνια της ποινής του. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ενώ κάποιος θα έπρεπε με μια ποινή πχ 25 ετών να φύγει αν δούλευε τακτικά συμπληρώνοντας τα απαραίτητα μεροκάματα σε ένα χρονικό πλαίσιο της τάξης των 8-9 ετών να καταλήγει να απολύεται στα 20 και πέρα έτη, εξοντώνοντάς τον ψυχικά, σωματικά και διανοητικά. Πως το καταφέρνουν αυτό οι «λειτουργοί των σωφρονιστικών καταστημάτων»; Τιμωρώντας τον συνεχώς καθώς ο σωφρονιστικός κώδικας τους το επιτρέπει με πειθαρχικές ποινές για κάθε ανάρμοστη συμπεριφορά που αυτοί διαπιστώνουν. Μέθοδοι τιμωρίας που έχει σαν αποτέλεσμα σύμφωνα με τους νόμους τους να σου αφαιρεί συνεχώς το δικαίωμα άδειας, εργασίας και αναστολής επιμηκύνοντας έτσι για όσο αυτοί κρίνουν απαραίτητο το χρόνο παραμονής του ατόμου στη φυλακή. Υπάρχουν δε και οι περιπτώσεις που ενώ κάποιοι έχουν συμπληρώσει τα τυπικά απαραίτητα έτη και μεροκάματα έκτισης μιας ποινής να μην τους χορηγείται αναστολή για αρκετά χρόνια γιατί στο μακρινό παρελθόν είχαν αποπειραθεί να αποδράσουν, συμβούλια φυλακής τα οποία και είναι τα αρμόδια για την χορήγηση των αναστολών δεν τις παρέχουν χρησιμοποιώντας σαν δικαιολογία κάποια παλιά απόπειρα απόδρασης κάτι που αναγνωρίζεται από το νομοθέτη αποδεκτή σαν επιλογή του κρατουμένου αν φυσικά γίνει αναίμακτα και χωρίς τη χρήση βίαιων μέσων τιμωρώντας τον με την ποινή των 6 μηνών φυλάκισης ισχυριζόμενα διαρκώς ότι κρίνουν πως ο κρατούμενος δεν έχει σωφρονιστεί. Η αλήθεια βέβαια είναι πως χορηγούν αυτά τα περίφημα ευεργετήματα με βάση τον βαθμό που έχει σπάσει ο κρατούμενος, με το πόσο δουλοπρεπείς και συμβιβασμένος είναι. Ελάχιστες περιπτώσεις αξιοπρεπών κρατούμενων που βγαίνουν όταν ήρθε τυπικά η ώρα τους. Εξαιρέσεις όμως που απλά επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Όμως η φυλακή και οι μηχανισμοί της δεν σταματούν εδώ. Η εκδικητικότητα της έχει και άλλα μέσα για να εκφραστεί πάνω σε έναν κρατούμενο που της δημιουργεί προβλήματα όπως συνεχείς απαγωγές-μεταγωγές, ξυλοδαρμούς στημένους από σωφρονιστικούς υπαλλήλους και άλλα μικρότερης σημασίας τα οποία όμως δυσκολεύουν την ήδη επιβαρυνόμενη καθημερινότητά του.
Όλοι αυτοί οι μέθοδοι των οποίων οι συνέπειες είναι αποτυπωμένες σε κρατούμενους που κάποτε υπήρξαν εξεγερμένοι και οι οποίοι πλέον είτε κατέληξαν στα ναρκωτικά χάνοντας τον αυτοσεβασμό τους τριγυρνώντας σαν φαντάσματα μιας άλλης εποχής, είτε ακόμη άλλαξαν στρατόπεδο συνεργαζόμενοι πια με τη σωφρονιστική υπηρεσία παρέχοντας χυδαίες εκδουλεύσεις, είναι εμφανείς στους υπόλοιπους ως παραδείγματα προς αποφυγή, κατεστραμμένες ζωές οι οποίες καθιστούν σαφές στους υπόλοιπους κρατούμενους τι παθαίνει όποιος επιλέξει τον δρόμο της αντίστασης και της εξέγερσης είτε ανεβαίνει στις ταράτσες είτε πηδήξει τους σιδερόφρακτους τοίχους των φυλακών πραγματώνοντας και την μεγαλύτερη και την πιο ζωογόνα εξέγερση.
Τώρα σε όλα τα παραπάνω μπορώ να προσθέσω την διαπίστωση ότι και η φυλακή είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας και αν αναλογιστούμε πόσοι από τους «ελεύθερους ανθρώπους» επιδιώκουν κάποια μορφή πραγματικής εξέγερσης, τότε εύκολα θα αντιληφθούμε γιατί εδώ μέσα δεν συμβαίνουν συχνά εξεγέρσεις. Οι περισσότεροι είναι συμβιβασμένοι με τον εγκλεισμό τους, τον θεωρούνε κάτι αναπόφευκτο και δεδομένο και περιορίζονται απλώς στο να διαμαρτύρονται για την άδικα μεγάλη καταδίκη τους απαιτώντας πιο δίκαιη μεταχείριση από τα δικαστήρια. Λιγότεροι είναι αυτοί που διεκδικούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και ελάχιστοι αυτοί που επιθυμούν αλλά δεν μπορούν μέσα σε αυτό το περιβάλλον να μιλήσουν ανοιχτά για κατάργηση της φυλακής, γεγονός που και εμένα τον ίδιο σαν αναρχικό -μέσα σε εισαγωγικά η λέξη γιατί δεν ξέρω αν μπορώ να φέρω αυτόν το τίτλο τιμής- ώρες ώρες με συνθλίβει που δεν μπορώ να διατρανώσω την σκέψη και την κατεύθυνσή μου προς την κατάργηση και καταστροφή των φυλακών καθώς θα με περάσουν για τρελό και τελικά περιορίζομαι στη βελτίωση αυτών των κολαστηρίων, κάτι που τελικά μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ για τους αληθινά εξεγερμένους, καθώς μια «καλή φυλακή» κάνει τους κρατούμενους πιο μαλθακούς και λιγότερο αντιδραστικούς, είναι δυστυχώς απαραίτητο για πολλούς το μαστίγιο ώστε να βλέπουν τα πράγματα ξεκάθαρα όπως είναι.
Παρ’ όλες τις αντιξοότητες και τις τόσο αντιφατικές αντικρουόμενες στάσεις, μέσα στη φυλακή, στις 23/4/2007, ξημέρωσε κατ’ αρχήν στο σωφρονιστικό κατάστημα του Μαλανδρίνου και μετέπειτα και στις υπόλοιπες φυλακές μέρα ανείπωτης χαράς και ευτυχίας, μέρα λαμπρής εξέγερσης, με κύρια χαρακτηριστικά τον αυθορμητισμό και την καθαρότητα όσον αφορά τον τρόπο που ξεκίνησε αλλά και τα κίνητρά της, με την αλληλεγγύη και την συντροφικότητα μεταξύ των κρατουμένων να διεκδικούν βασικό ρόλο και μερίδιο για την περήφανη και αξιοπρεπή στάση όλων μας πάνω στην οροφή της φυλακής Μαλανδρίνου μακριά από αλληλομαχαιρώματα ξεκαθάρισμα λογαριασμών και ναρκωτικά. Μέρες εξέγερσης που για χάρη της παραμερίστηκαν σοβαρά προηγούμενα μεταξύ κρατουμένων και που τόσο διαφορετικά στοιχεία και προσωπικότητες συνεννοήθηκαν διατρανώνοντας το δικαίωμα στη ζωή και την ελευθερία. Ξεχειλίζοντας από οργή και αγανάκτηση για τα χρόνια ταλαιπωρίας και τους εξευτελισμούς που είχε υποστεί ο καθένας. Η στιγμή έκρηξης που πυροδότησε διαδοχικές, δυναμικές κινητοποιήσεις και απόπειρες κατάληψης άλλων φυλακών, πετυχημένες ή μη, από κρατούμενους που θέλησαν να σταθούν αλληλέγγυοι στον κοινό αγώνα για την ικανοποίηση των αιτημάτων που είχαμε θέσει. Τα 24ωρα που ακολούθησαν μέχρι και την παράδοση της φυλακής ήταν πολύτιμες εμπειρίες για όλους μας, ευκαιρία για ανταλλαγή απόψεων, σχεδιασμό στρατηγικών και ενεργειών για την πορεία της εξέγερσης και γενικότερα πολλαπλές ζυμώσεις μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων και κουλτουρών. Η ταράτσα του Μαλανδρίνου τελικά ένωσε για όσο κράτησε, με μοναδικό τρόπο, εκατοντάδες διαφορετικά κομμάτια ενός παζλ, φτιάχνοντας μία πανέμορφη εικόνα εξεγερμένων να στέκονται αδιάλλακτοι και με περίσσιο θράσος απέναντι σε παντοδύναμους κρατικούς κατασταλτικούς μηχανισμούς περιφρονώντας τις όποιες συνέπειες θα είχε η στάση τους. Η ταράτσα του Μαλανδρίνου χάραξε το δρόμο και έδωσε τα εφόδια σε μας, τους νεότερους και πιο άπειρους κρατούμενους σε τέτοιες καταστάσεις, ώστε την επόμενη φορά να είμαστε καλύτεροι και αποτελεσματικότεροι, γιατί μπορεί σε μια ρεαλιστική και κυνική ανάλυση των επιπτώσεων που έχουν οι εξεγέρσεις στους κρατούμενους, είτε από την άποψη των αλλαγών που επιφέρουν στις συνθήκες διαβίωσης είτε από την άποψη των ταλαιπωριών και βασανισμών που κάποιους θα περιμένουν, να είναι δυσανάλογο το τίμημα για τέτοιες ενέργειες, όμως κάποιοι πιθανόν και εξαιτίας της ιδιοσυγκρασίας ασφυκτιούν και εξεγείρονται.
Ίσως από ορισμένους αυτό να θεωρείται ως μια προσπάθεια ρελάνς κάποιων για την ακινησία που είχαν επιδείξει όταν ήταν έξω «στη μεγάλη κοινωνία» και απόπειρα αντιστάθμισης και απενοχοποίησης για την μη ενασχόλησή τους με κοινωνικά ζητήματα όταν ήταν ελεύθεροι. Όπως και να ‘χει όμως η ουσία για μένα είναι ότι η εξέγερση και μόνο που μεταλαμπαδεύει τη φλόγα της αντίδρασης δασκαλεύει τους νεότερους να μην σκύβουν το κεφάλι αλλά να στέκονται περήφανοι και αξιοπρεπείς κόντρα στις λογικές της κάθε φύσης εξουσιαστικούς και πειθαναγκαστικούς μηχανισμούς, είναι άξια να βρίσκεται στη συνείδησή μας και να τυγχάνει αναγνώρισης και αποδοχής από ανθρώπους σκεπτόμενους που αγωνίζονται για ένα καλύτερο μέλλον, ακόμη κι αν βαθιά μέσα μας δεν ικανοποιούμαστε με τίποτα λιγότερο από τα πάντα και το όλον.
Έχω χρέος βέβαια να μεταφέρω την συγκίνηση που προκάλεσε ο κόσμος που επέλεξε να σταθεί έμπρακτα αλληλέγγυος στον άξονα των κρατουμένων. Μία αλληλεγγύη που εκφράστηκε με κάθε μέσο, με μεγάλη ένταση και συχνότητα, κάτι που το εξέλαβαν οι κρατούμενοι όχι απλά θετικά, αλλά το αγκάλιασαν, το εκτίμησαν και χωρίς υπερβολή το γεγονός ότι είδαν κάποιους να ασχολούνται μαζί τους και να τους στηρίζουν, τους συντάραξε ως τα βάθη της ψυχής τους. Ένα κύμα συμπαράστασης με ενέργειες και κινήσεις που κάλυψαν ευρύ φάσμα από αυτό που ονομάζουμε αλληλεγγύη το οποίο λειτούργησε -είμαι σίγουρος πια- και ως αντίμετρο και ανασταλτικός παράγοντας στο να εφαρμοστεί ο συνήθης τρόπος αντιμετώπισης των κρατουμένων που συμμετείχαν στις εξεγέρσεις, από το κράτος, δηλαδή: λυσσαλέοι ξυλοδαρμοί, πειθαρχικές διώξεις, τουλάχιστον όσον αφορά τη φυλακή Μαλανδρίνου, αλλά και μαζικές εκδικητικές μεταγωγές. Στο μέλλον θα διαφανεί αν η διαμαρτυρία στο Μαλανδρίνο καταλήξει σε δικογραφίες και σε δικαστήρια, κάτι το οποίο ούτως ή άλλως δύσκολα αποτρέπεται.
Εν κατακλείδι ένα πελώριο ευχαριστώ από την πλευρά των εξεγερμένων κρατουμένων οφείλω να μεταφέρω σε όσους στάθηκαν δίπλα στον αγώνα τους και να γνωρίζουν ότι τίποτα δεν τελείωσε και ότι όλα συνεχίζονται.
Γιάννης Δημητράκης
Δικαστική Φυλακή Κορυδαλλού
