Κείμενο του Μιχάλη, πρώην κρατούμενος στις Φυλακές Αυλώνα
Εγώ βρέθηκα στις φυλακές Αυλώνα από τον Ιούνη ως τον Νοέμβριο του 2003. Οι συγκεκριμένες φυλακές φημίζονται για την ιδιαίτερη σκληρότητά τους κυρίως λόγω του νεαρού της ηλικίας των κρατουμένων, αλλά και του διάχυτου ενστίκτου επιβολής που κυριαρχεί εκεί μέσα. Οι ηλικίες των κρατουμένων κυμαίνονται σε ένα μέσο όρο από 16 ως 25 χρονών. Οι κρατούμενοι χωρίζονται κυρίως σε διαφορετικές παρέες, διαφορετικών εθνικοτήτων οι οποίες επιδίδονται σε ένα καθημερινό κυνήγι κυριαρχίας για τον έλεγχο της εκάστοτε πτέρυγας. Ο έλεγχος της πτέρυγας σημαίνει ότι η παρέα που θα κυριαρχήσει θα έχει και τον έλεγχο στα πιο κομβικά σημεία της φυλακής, θα έχει δηλαδή το απεριόριστο στη χρήση των καρτοτηλεφώνων, θα καταλαμβάνει τον περισσότερο χώρο στο προαύλιο, θα επιβάλλει με έναν τρόπο την τάξη μεταξύ των κρατουμένων και φυσικά θα έχει τον έλεγχο των ναρκωτικών. Οι περισσότεροι κρατούμενοι στις φυλακές Αυλώνα είναι μετανάστες. Οι δεσμοί μεταξύ των ατόμων που ανήκουν στις ίδιες παρέες και ιδιαίτερα σε αυτές των μεταναστών είναι πάρα πολύ δυνατοί. Αυτό γίνεται ευδιάκριτο κυρίως μέσα από την υλική υποστήριξη που έχουν μεταξύ τους όπως το να μοιράζονται τηλεκάρτες, τσιγάρα τρόφιμα μέχρι φυσικά την αλληλοπροστασία τους από τους τσακωμούς μέσα στη φυλακή. Και αυτό κάνει τις παρέες αυτές…τις μετατρέπει σε ένα είδος αυτόνομης υποκοινότητας μέσα στη φυλακή.
Κάθε καινούργιος κρατούμενος στις φυλακές Αυλώνα πρέπει να έρθει αντιμέτωπος με μια ιδιαίτερη παράδοση που λεει πως με κάποιες δοκιμασίες όπως ξυλοδαρμούς και απειλές θα δοκιμαστεί και θα φανεί άμα είναι αξιόπιστος δηλαδή ρουφιάνος που μιλάει στους δεσμοφύλακες και επίσης θα φανεί αν και πως κάποιοι παλιοί κρατούμενοι θα τον έχουν υπό την κυριαρχία τους. Το οποίο σημαίνει πως καθημερινά θα τον αναγκάζουν να τους δίνει τα πράγματά του όπως τσιγάρα, τρόφιμα, ρούχα κτλ.
Ουσιαστικά ο πρώτος καιρός στις φυλακές Αυλώνα είναι αυτός που θα σε κρίνει στα μάτια των συγκρατούμενων σου και θα καθορίσει την πορεία σου μέσα στην φυλακή. Μια λάθος κίνηση ή μια λάθος αντίδραση είναι πολύ πιθανόν να την πληρώνεις μέχρι το τέλος της ποινής σου. Ουσιαστικά θα μπορούσαμε να πούμε πως ο κόσμος της φυλακής έχει τους δικούς του νόμους και κανόνες. Αν τους παραβείς η καθημερινότητά σου μπορεί να γίνει μια δεύτερη ποινή. Δηλαδή μια φυλακή μέσα στην ίδια την φυλακή. Αν παρ’ όλα αυτά τον πρώτο καιρό μέσα από αυτές τις δοκιμασίες φανείς αξιοπρεπείς στα μάτια τους, αλλά και εσύ προσωπικά δυνατός τότε μπορεί το πρόσωπο της φυλακής να αλλάξει. Δηλαδή οι ίδιοι οι άνθρωποι που αρχικά σε πλησιάζανε εχθρικά, τώρα μπορεί να σε πλησιάζουνε με μια τελείως διαφορετική διάθεση και ένα τελείως διαφορετικό ύφος, πολύ πιο φιλικό και συνεννοήσιμο. Νομίζω πως σαν κρατούμενος αν καταφέρεις να αντιληφθείς αλλά και ελιχθείς σε αυτούς τους κώδικες της φυλακής –χωρίς όμως βέβαια να αφομοιωθείς στείρα σε αυτούς- τότε μπορείς να διαχειριστείς τις σχέσεις σου με τους συγκρατούμενους σου, βέβαια με πολύ τελείως κριτήρια απ’ ότι έξω από τη φυλακή.
Σίγουρα σε σχέση με τις συμπεριφορές των κρατουμένων οι αντιφάσεις τους όσον αφορά την αντίληψή τους στο που βρίσκονται, πια συνθήκη βιώνουν είναι πλειοψηφικές. Δηλαδή συμπεριφορές όπως εθνικισμός, ρατσισμός, θρησκοληψεία, η αναγωγή της οικογένειας σε ύψιστη αξία, ο σεξισμός, η επίδειξη δύναμης είναι κάποια από τα στοιχεία που συνθέτουν σε ένα μεγάλο ποσοστό των κρατουμένων αυτό που λέμε παραβατικό life-style.
Όμως δεν νομίζω ότι η φυλακή σαν συνθήκη είναι αυτή που γεννάει τέτοιου είδους συμπεριφορές, αλλά κυρίως οι ίδιοι οι κρατούμενοι, οι ίδιοι οι άνθρωποι σα μονάδες. Στη φυλακή ο συντηρητισμός σαν μεμονωμένη συμπεριφορά ανθρώπων απλά συσσωρεύεται και γίνεται ένα καθεστώς. Ουσιαστικά η φυλακή αυτό που κάνει είναι να υπερμεγεθύνει τα συναισθήματα. Συναισθήματα όπως τα νεύρα, τη στέρηση, την ανάγκη για επικοινωνία. Και γι’ αυτό τα κριτήρια των σχέσεων αλλάζουν και με ανθρώπους που ίσως να μην είχες κάποιες κοινές αναφορές, σκέψεις ή βιώματα μπορείς να ζήσεις παρ’ όλα αυτά κάποιες από τις πιο δυνατές στιγμές της ζωής σου. Δηλαδή να μοιραστείς μια ανάμνηση, να μοιραστείς ένα όνειρο ή μια πολύ δυνατή αγκαλιά. Ουσιαστικά μπορείς να επικοινωνήσεις και να αντιληφθείς παράλληλες πραγματικότητες ανθρώπων με πολύ ιδιαίτερα σκληρά βιώματα. Να σ’ ακούσουν, να τους ακούσεις, να ανταλλάξετε απόψεις. Ίσως τελικά μόνο οι άνθρωποι που έχουν περάσει από φυλακή μπορούν να αντιληφθούν τη σημασία μιας ζεστής χειραψίας.
Στην φυλακή αλλάζει και αυτό που λέμε ο τρόπος που στέκεσαι. Δηλαδή ο τρόπος που κοιτάς, που αγγίζεις, που μιλάς. Ο εγκλεισμός και φυσικά η έκθεσή σου σε ένα εχθρικό περιβάλλον μετατρέπει το σώμα σου σε ένα πομπό ξεκάθαρων μηνυμάτων. Άλλες φορές εχθρικών, αδιάφορων και άλλες φορές φιλικών. Η καθημερινότητα στη φυλακή είναι ακριβώς η βιωματική αντίληψη της αρνητικής διάστασης του χρόνου. Η στατική νευρικότητα, η οριοθετημένη κίνηση, η αναμονή συνθέτουν αυτό που λέμε την ψυχολογία του χώρου. Η κάθε μέρα στη φυλακή είναι σχεδόν επαναληπτική της προηγούμενης ή της επόμενης.
Το πως πραγματικά αντιλαμβάνεται κανείς το βίωμα της καθημερινότητας στη φυλακή νομίζω πως έχει υποκειμενικά κριτήρια και εξαρτάται από πολλά πράγματα, όπως από την ιεραρχική θέση που έχει και τα προνόμια που μπορεί να απολαμβάνει φυσικά από τον ψυχισμό του, από το πως αξιοποιεί τον χρόνο του και από το πόσο καιρό βρίσκεται μέσα στη φυλακή.
Αυτό που κάνει τις φυλακές Αυλώνα να διαφέρουν είναι κυρίως η βιαιότητα και που κάνει την καθημερινότητα ακόμη πιο δύσκολη. Το οξύμωρο αυτής της κατάστασης βρίσκεται στο ότι η βία δεν προέρχεται κυρίως από τους δεσμοφύλακες, οι οποίοι τελικά είχαν και μια πιο δημοσιοϋπαλληλική συμπεριφορά αλλά κυρίως μεταξύ των συγκρατούμενων. Αυτό έχει να κάνει κυρίως με το νεαρό της ηλικίας δηλαδή ότι νέα παιδιά, νεύρα τσιτωμένα από τον εγκλεισμό, αίμα να βράζει. Καθημερινοί ξυλοδαρμοί για την κυριαρχία της πτέρυγας, ξυλοδαρμοί σε αδύναμους κρατούμενους για να περνάει η ώρα και γενικά ξυλοδαρμοί για να ηρεμούν τα νεύρα. Θυμάμαι ότι πολλά βράδια ακούγαμε ουρλιαχτά από τις διπλανές πτέρυγες, από τα διπλανά κελιά και σχεδόν καθημερινά το ιατρείο της φυλακής ήταν γεμάτο από συγκρατούμενούς μας με ανοιγμένα κεφάλια.
Όσον αφορά την συμπεριφορά των κρατουμένων των φυλακών Αυλώνα απέναντι στους αναρχικούς… δεν υπήρχε ένας παραδοσιακός σεβασμός και νομίζω αυτό έχει να κάνει κυρίως με 2 πράγματα. Δηλαδή ότι ελάχιστοι αναρχικοί κρατούμενοι έχουν περάσει από αυτή τη φυλακή, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό κλίμα που θα έμενε παρακαταθήκη στους επόμενους κρατουμένους και το ότι αρκετοί κρατούμενοι και κυρίως οι μετανάστες δεν γνώριζαν αλλά και δυσκολευόντουσαν να κατανοήσουν το πως μπορεί να υπάρχει άνθρωπος να κάνει μια έκνομη πράξη με κάποια πολιτικά κριτήρια. Και αυτός είναι ο λόγος που αρκετοί όταν πρωτομπήκαμε μέσα στη φυλακή αντιδρούσαν εχθρικά απέναντι μας με κουβέντες του στυλ «αν είχατε κάψει το μαγαζί του πατέρα μου θα σας σκοτώναμε» κλπ. Ένα πράγμα που αντιστάθμιζε την κατάσταση είναι το σχεδόν καθολικό αντιμπατσικό ένστικτο, το οποίο άνοιγε πεδία επικοινωνίας με αρκετούς συγκρατούμενούς μας. Σίγουρα το μίσος για την αστυνομία από μόνο του είναι ουδέτερο και αποστειρωμένο. Όμως νομίζω πως θα ήταν λάθος αν κρατούμενος και σαν αναρχικός να προσπαθούσα μέσα από τη σύγχυση των αντιφάσεων που έχει η φυλακή –από συμπεριφορές, από ανθρώπους- να θέσω τόσο υψηλά και καθαρά κριτήρια επικοινωνίας. Το ζήτημα τελικά νομίζω δεν είναι το πως συνδιαλέγεσαι με βάση την ακέραιη πολιτική σου θέση μέσα στη φυλακή, αλλά κυρίως με την αντίληψη και την κατανόηση ότι υπάρχει μια κοινή βιωματική συνθήκη, την οποία ορίζει ούτως ή άλλως η ίδια η φυλακή από μόνη της. Σίγουρα από αυτό, αν αντιληφθείς έτσι τα πράγματα θα βγεις καλύτερα κερδισμένος και προσωπικά και πολιτικά. Όπως και έξω, έτσι και μέσα από τη φυλακή σίγουρα η πολιτική ταυτότητα δεν μπορεί να θέσει έναν κρατούμενο σε ένα αέναο απυρόβλητο. Ο καθένας κρίνει και κρίνεται κάθε στιγμή. Στη φυλακή απλά αλλάζουν οι όροι. Μια επαναστατική θεώρηση, χωρίς μια καθημερινή αντανάκλαση δεν μπορεί να προστατέψει ή να διαχωρίσει κανέναν κρατούμενο. Ο σεβασμός σίγουρα μέσα στη φυλακή διεκδικείται και κερδίζεται καθημερινά.
Η πολιτική προσέγγιση του ζητήματος της φυλακής –σαν θεσμό και κοινωνική σχέση- που θα μπορούσε ο καθένας θα έχει κάποιες κοινές βάσεις και μια αντικειμενική κριτική. Το πως όμως ο καθένας από τους αναρχικούς κρατούμενους αντιλήφθηκε βιωματικά τις συνέπειες της καταστολής και τα συμπτώματα του εγκλεισμού έχει περισσότερο οικονομικά κριτήρια. Και αυτό έχει να κάνει με το πως ο καθένας αντιμετωπίζει την υπόθεσή του, το πόσο πολύ φοβάται μέσα στη φυλακή, το πόσο έχει μετανιώσει για την πράξη του ή αν ακόμα ακόμα αδιαφορεί και έχει εναρμονιστεί πλήρως με την ιδέα και το περιβάλλον της φυλακής. Σίγουρα σε αυτό και οι ποινές παίζουν αρκετά μεγάλο ρόλο για την ψυχολογία του κρατουμένου. Δηλαδή πολύ διαφορετική ψυχολογία είχαμε εμείς που περιμέναμε να αποφυλακιστούμε από στιγμή σε στιγμή και πολύ διαφορετική ψυχολογία είχαν άνθρωποι, οι οποίοι είχαν ακούσει στα δικαστήρια 10 και 15 χρόνια. Για εμάς δηλαδή περισσότερο ήταν έντονο το αίσθημα μιας αναμονής και περισσότερο αντιληφθήκαμε τη φυλακή σαν μια προσωρινή, κάπως αποσπασματική εμπειρία. Ένα άλλο σημείο που καθορίζει την ψυχολογία του κρατουμένου είναι και η επαφή του με το έξω περιβάλλον. Είναι πολύ σημαντικό να έχεις ανθρώπους να μιλάς στο τηλέφωνο, να έχεις ανθρώπους να σε επισκέπτονται, να έχεις ανθρώπους να σε περιμένουν. Φυσικά, όμως, αυτό δεν ισχύει για όλους τους κρατούμενους και ειδικότερα για τους μετανάστες οι οποίοι περισσότεροι το μόνο στενό φιλικό, οικογενειακό περιβάλλον που είχαν ήταν οι ίδιοι οι συγκρατούμενοι τους.
Τώρα στο κατά πόσο η αλληλεγγύη πέρα από έναν πολιτικό μοχλό πίεσης αποτελεί και ένα δυνατό τονωτικό της ψυχολογίας νομίζω ότι η απάντηση είναι αυτονόητη. Πόσο μάλλον όταν βρίσκεσαι σε μια φυλακή όπως οι φυλακές ανηλίκων όπου γενικά τα πράγματα, η ψυχολογία, η αντίληψη λόγω και του ηλικιακού είναι αρκετά πιο εύθραυστα. Σίγουρα οι πολύμορφες κινήσεις αλληλεγγύης που έγιναν εκείνη την περίοδο για την υπόθεσή μας ήταν ενισχυτικές για την σταθεροποίησή μιας καλής ψυχολογίας. Πέρα από αυτό σίγουρα λειτουργούσε και σαν ασπίδα προστασίας και ιδιαίτερα οι πορείες που γινόντουσαν έξω από τον Αυλώνα προκαλούσαν ιδιαίτερη αναστάτωση. Μας έφεραν στο επίκεντρο της προσοχής των υπόλοιπων παιδιών και το οποίο τους έκανε να μας πλησιάζουν πιο φιλικά, να μας ρωτάνε πράγματα, ενώ για άλλους κρατούμενους το ότι ερχόταν κόσμος έξω από τις φυλακές λειτούργησε κάπως ανασταλτικά –ιδιαίτερα σε αυτούς που είχαν κάποιες εχθρικές διαθέσεις απέναντί μας.
Ένα άλλο σημείο είναι ότι οι κινήσεις αλληλεγγύης –χωρίς να το θέλει φυσικά ούτε ο κρατούμενος ούτε οι ίδιοι οι αλληλέγγυοι- μπορούν με έναν τρόπο να σε διαχωρίσουν από όλους τους άλλους κρατουμένους. Είναι προφανής, δηλαδή, η διαφορά ανάμεσα σε ένα κρατούμενο που δεν έχει κανέναν απ’ έξω να μιλήσει, κανέναν άνθρωπο να τον επισκέπτεται και έναν κρατούμενο για τον οποίο γίνονται πορείες έξω από τη φυλακή. Το ζήτημα λοιπόν είναι το πως μέσα στη φυλακή, στην καθημερινότητά σου μεταφράζεις στους συγκρατούμενούς σου την πιο συνολική διάσταση της αλληλεγγύης, δηλαδή ότι οι άνθρωποι και γενικά η θεώρηση της αλληλεγγύης δεν είναι προσωποποιημένη και μονοδιάστατη, αλλά αφορά όλους τους κρατουμένους και νομίζω τελικά το ζήτημα και το στοίχημα του κρατούμενου είναι το πως θα αποτελέσει μια φυσική γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στους αλληλέγγυους και στο σύνολο του κόσμου των φυλακών και όχι το πως θα καρπωθεί την αλληλεγγύη, την υπεραξία για …[κακή ηχογράφηση]
Μιχάλης
πρώην κρατούμενος του Ειδικού Καταστήματος Κράτησης Νέων Αυλώνα
